KUNST VAN HET OERWOUD, EEN OERWOUD VOL KUNST

De oorspronkelijke transportwagen van een grote Nederlandse maatschappij is omgetoverd tot een passagierbus in volksmond ‘junglebus’. De taferelen en gesprekken in de junglebus verdringen de ongemakken tot een verwaarloosde bijkomstigheid. In een zigzag beweging over de ongeveer 260 km weg met stof van roodbruine aarde zet ik mijn reis in om na ongeveer 3 uren de tussenbestemming te bereiken. Atjonnie, de plaats waar het eindpunt van de weg markeert en tegelijk de plaats waar Surinamerivier zich uitnodigend manifesteert als beginpunt van de doorreis stroomopwaarts naar mijn eindbestemming Pikin Slee. In schril contrast met de busreis vaart de boot met een balans in minuscuul evenwicht over de Surinamerivier. De combinatie van kennis van de rivier en ervaring met de bootvaart van de bestuurder en bootsman versterkt het gevoel van een veilige en rustige vaart. De dorpen aan de oever van de rivier geven een aangename afwisseling van het groene gordijn, gevormd door een veelheid aan bomen en planten. Door rust en de geur van de ongerepte natuur ben ik bevangen door het gevoel van ultiem genot. Na ongeveer 1,5 uur varen legt de boot aan bij de oever van het dorp Pikin Slee. Het dorp dat een rustieke woonplaats biedt aan ongeveer 3000 mensen. De eerste contacten ervaar ik als een hartelijke uitnodiging deel te nemen aan een samenleving waar menselijke beschaving de bepalende factor is.

In dit dorp, Pikin Slee, heeft een groep mannen, vrouwen en kinderen een ware plek gevonden voor een ultieme invulling van hun bijzondere leefwijze (Rastafaries). Leven in de natuur, met de natuur en van de natuur. De leefwijze kenmerkt zich ook door respect voor alles wat leeft, dier en plant in gehele onthouding van kunstmatige voeding en supplementen. De uiting van grote drang naar innerlijke vrijheid, met instinctief respect voor de mens, groot en klein. Gedreven en ijverig in hun arbeid als bron van eerlijke broodwinning, waar geen ruimte is voor verspilling, noch overvloed.

De uitnodiging om een bezoek te brengen aan de plaats van arbeid midden in het oerwoud heb ik in eer ontvangen. Een nacht scheidt het moment van uitnodiging en het uur van aanwezigheid in ‘het beloofde land’. De beleving van de nacht in Pikin Slee bevestigt de stelling van de Rastafaries dat het dorp ondeelbaar verbonden is aan het oerwoud van het immense Amazone gebied. Sterren en maan schitteren aan de hemel, in het zicht zo laaghangend als een tastbare natuurlijk plafond boven je hoofd dat, bij wijze van spreken, het zwaarbelaste lichaam verlaten heeft. De brulgeluiden van de apen vormen een harmonisch geheel, gelijk aan dialoog in een hoorspel. In beleving komt dit tafereel over als een aangename verstoring van het besef dat het diepe nachtelijke uur uitnodigt tot de gang naar de hangmat voor een zachte nachtrust.

De ochtend komt mij tegemoet met een laaghangende dauw. De opvallende rust waarin de mensen hun gang nemen naar het oerwoud verenigd zich als van zelf met de stilte, die als zeer welkom mij alle rust gunt om tot besef te komen van de wonderbaarlijke omgeving waarin ik mij bevind. Het verzoek van de twee kinderen, Diego en Joeti mij te begeleiden naar de beloofde plaats, getuigt een oprechte gastvrijheid en bovenal hoogwaardige menselijke beschaving.

Na een gezamenlijk ontbijt zette wij de tocht in. Te beginnen dwars door het dorp, langs de hutten waar er geen straten, lanen of overbodige structuren te bekennen is. De nieuwigheid en de onbekende taferelen trekken mijn aandacht en verdringen de aangeleerde neiging tot wegoriëntatie. Na een half uur lopen bereiken wij de rand van het bos. Enkele mannen die van een grote tros bosvruchten zaten te eten bieden ons vriendelijk aan deel te nemen aan de ‘fruitmaaltijd’ Wetende dat Maripa tot een van de lekkerste en vitamine rijke vruchtsoort behoort, ging ik graag in op de uitnodiging, met daarbij het gevoel, al is het maar voor even, deelgenoot te zijn van dit tafereel. Aan de reactie van Diego en broer maak ik op dat zij het tafereel minder interessant vinden. Gehoor gevend aan de signalen van de jongens zetten wij de tocht voort in een rij achter elkaar. Diego, zijn katapult te voorschijn halend, loopt voor op het smalle bospad. Met een indringend jachtinstinct kijkt hij af en toe om zich heen en achterom voor zijn overtuiging dat wij in pas lopen. Verhalend over de merkwaardigheden van de omgeving vermaakt hij ons bij de tocht naar onze bestemming. De kleine velden met pas geplante pindas wisselen aangenaam de lage bebossing die de sporen vormen van ooit bewerkte kostgrondjes (akkers). De kreek trekt statig de aandacht en nodigt uit tot een fris gezichtsbad. We steken de kreek over op een omgevallen boom die dienst doet van een brug.

Na ongeveer een uur lopen manifesteert zich een ongekende dominante geur van vers gekapte boom. Diego kondigt aan de plaats van bestemming te naderen. De indringende geur van de versgekapte boom, de ritmische geluiden van de hakbijlen en andere gereedschappen bevestigen het in kalmte gegeven signaal van Diego dat wij de plaats van bestemming naderen.

Enkele meters verder gebaar Diego dat wij van het bospad af moeten. Een lichtveld markeert de plek waar de 4 Rastafaries met explosieve kracht hun levensarbeid verrichten. Een open gekapte deel (ongeveer 100 m²) van het bos contrasteert met het met schaduw bedekte bos dat een donker voorkomen heeft. De vier mannen allen in kaplaarzen, hoofddoeken en met zweet doorweekte werkkleding heten ons welkom. De ontspannen uitdrukking en de vriendelijke toon dragen bij tot gemakstelling. Eerbiedig verontschuldig ik mij voor het feit dat mijn aanwezigheid een onderbreking van werk en lust tot gevolg heeft. De Rastafaries spreken hun waardering uit voor de tijd en moeite die wij hebben genomen voor een bezoek aan hun werkplek. Zo zijn wij op gelijk niveau beland, waardoor ruimte is voor een plezierige ontmoeting. Wij bieden de mannen een meegenomen drank aan. De fles ging open en volgens vaste traditie is een klein deel aan moeder aarde geschonken als dank en bede voor voorspoed.

In tussen duurt het bezoek ruim een uur. Het besef dat langer verblijf op de werkplaats ten koste gaat van de productieve uren van de mannen, worstelt met het indringende gevoel oneindig te willen genieten van dit unieke jungletafereel. Het verstand won van het gevoel en ik besloot met mijn kleine vrienden terug te gaan. Op de aankondiging van ons vertrek spreken de mannen hun waardering uit voor de getoonde belangstelling. Wij danken hun hartelijk voor de warme ontvangst en de verhalen.

Mijn wens om deze mannen ten minste nog een keer te ontmoeten sluit goed aan bij de spontane aankondiging van Toya dat hij later in de buurt van mijn logeeradres zal komen. Zodat een ontmoeting in de avonduren goed mogelijk is. Wij nemen voorlopig afscheid van de mannen. Wij nemen de zelfde weg als de heenreis terug naar het dorp. De twee jongens geven ook blijk van bijzonder onder de indruk te zijn van de mannen en de beelden die lang nog niet af zijn. Ik bewoner het invoelingsvermogen van de kleine Joetie die als een kunstcriticus stelt dat de beelden in onafgemaakte vorm veel beter past in het bos. Bovenal vind ik het zeer prettig dat ik bevestiging krijg van mijn beleving een unieke situatie te hebben meegemaakt. Uit de verhalen van de twee kinderen maak ik op dat de mannen veel waardering en respect oogsten bij de overige dorpsbewoners. Van deze onverwachte gebeurtenis had ik tot gisteren niet van kunnen dromen. Ik laat het niet meer los. Het voedt mijn geest en ziel. Ik verheug me al op de volgende ontmoeting met Toja. Merkwaardig genoeg heb ik de status van kunst niet in twijfel getrokken. Een eenvoudige verklaring hiervoor is dat er onder deze omstandigheden en omgeving geen enkele ruimte is voor een wetenschappelijke uitleg en een abstracte benadering van het begrip kunst. De enige en zuivere benadering is de realistische uiting van kunst dat zijn grondslag heeft in het scheppingsprincipe en verbonden is aan de omgeving, inspiratiebronnen en omstandigheden die resulteren in dit ultieme unicum. De verbeelding vanuit intuïties en de vertaling van de bijzondere locale rituelen verheffen het ambacht tot kunst.

Deze ervaring is ‘groot’ waardoor het gevoel van deelbaarheid zich opdringt. Thuis aangekomen doe ik een poging Tina deel genoot te maken van mijn ervaring. Wij wachten het bezoek van Toja met grote belangstelling af. Toja verscheen op de avond. Respectvol toont hij nu belangstelling voor ons reis naar en verblijf in Pikin Slee. En andersom geeft hij algemene informatie over het dorp. Het was een heel ontspannen ontmoeting. Zeer begrijpelijk dat hij in de gesprekken een beetje afstand neemt van het dagelijkse werk. Ik vond het gepast ook iets te vertellen over onze achtergrond, leven en werk. De verbondenheid begint vorm te krijgen. Een nadere kennismaking met het leven van de Rastafaries vindt hij dan ook gepast. Zonder last en verplichting zijn wij uitgenodigd voor een bezoek aan het rastadorp. Immers iedereen is ontraden in het bos te gaan werken in verband met een bepaald ritueel. Dus ze zijn in en rondom huis.

De volgende dag gingen Tina en ik op bezoek bij de rastafaries. Het is genoeglijk te ondervinden hoe vredig de rastasamenleving hun bestaan leiden. De vrouwen die bezig zijn aardvruchten te verwerken tot het locale (kasave)brood. Voor Tina bekende handelingen die aan vrouwen zijn toevertrouwd. Zij ging in op de uitnodiging om mee te doen. De mannen zijn bezig met de voorbereiding van de herbouw van het door brand verwoeste woning van een van de rasta vrouwen. Wij krijgen een rondleiding in het rastadorpje. Hier en daar manifesteren de kunstwerken zich. De plaats waar de afwerking van kunstwerken geschiedt en de opslagplaats bezochten wij ook. De zaal waar de vrouwen samenkomen voor uiteenlopende activiteiten bevestigt het beeld van een geëmancipeerde vrouwen gemeenschap. De wijze van inrichting van het dorp geeft een beeld van primitief karakter, bewuste instandhouding van de culture waarden en respect voor de natuur. Na de rondleiding in het rastadorp nemen wij plaats onder een boom die ons rijkelijk voorziet van schaduw. Tegen de dorst drinken wij het sap van vers geplukte kokosnoten. Nu doet zich de gelegenheid voor om het gesprek over het kunstproject voort te zetten.

De missie van de groep mannen richt zich primair op eerlijke broodwinning met het vervaardigen beelden (kunstwerken) en het maken van locale gebruiksvoorwerpen om de locale bevolking te voorzien. Qua organisatie is er sprake van een samenwerkingsverband tussen de vier mannen. Er is geen hiërarchie. Om praktische redenen hebben zij het verband geformaliseerd in een stichting als rechtsvorm. Deze formaliteit is nodig voor hun handelingen in het rechtsverkeer. Ze gaan verder in op de artistieke en culturele kant van de activiteiten. Zij vinden dat de artistieke kant behoorlijk groeit en in potentie verder kan groeien. De vrije natuur geeft zoveel energie en inspiratie. Wij leren met de dag meer. Wij zien steeds mogelijkheden en de creaties verruimen. In artistieke zin is dit initiatief - wat ons betreft- duurzaam en structureel van aard. Op bedrijfseconomische vlak kunnen wij stellen dat de omstandigheden niet gunstig zijn. De gebrekkige infrastructuur vormt het grootste obstakel in het productieproces De beelden van groot formaat kunnen moeilijk getransporteerd worden van de werkplaats in het bos naar het dorp waar de afwerking plaatsvindt. Als de beelden helemaal klaar zijn dan moeten zij naar de Paramaribo worden getransporteerd om klanten te zoeken. Opslagplaats hier en in Paramaribo is maar beperkt en vaak onvoldoende beveiligd. Wij verkeren nog niet in de luxe omstandigheid dat de klanten ons hier opzoeken De avontuurlijke reis naar het binnenland trekt niet iedereen. Het is niet mogelijk op een dag heen en terug te reizen van uit Paramaribo. Infrastructuur als beurzen en expositie is helaas niet adequaat. Door de kwetsbaarheid en de grootte van de beelden lenen zij zich niet goed voor frequent en eenvoudig transport. De verkoopopbrengsten zijn nog niet zo ruim om hoogwaardige gereedschappen te kunnen aanschaffen. Wij hebben nog een lange en moeilijke weg te gaan. Maar geloof me broer; wij gaan door en bouwen verder op. Wij koesteren naar verbeterde methode om de werken aan wereld te presenteren zodat ons werk de verdiende erkenning, waardering en beloning krijgt. Ons streven is om van deze activiteiten een structurele bron van inkomen te waarborgen voor onze gezinnen. Rijk hoeven wij niet te worden, dat zijn wij al, met goede gezondheid en de vrije natuur. Maar de noodzakelijkheid van een minimum inkomen is ons helaas ook parten.

Aan mijn verzoek om de beelden te bezichtigen kunnen zij niet voldoen, omdat een groot deel van de werken verspreid opgeslagen zijn op verschillende plaatsen in Paramaribo.Een van de mannen haalde een bundel foto’s om mij een indruk te geven van de werken. Wij constateren samen dat de foto’s niet de kwaliteit hebben om als presentatie materiaal te fungeren. Mijn indruk komt van de producten die zij ter plekke hebben opgeslagen. Op dat moment stel ik mij voor een potentiële klant te zijn. Sterker nog, de realiteit is dat ik serieuze belangstelling heb voor het werk van de mannen. Zij kunnen de beelden niet tentoonstellen. Ik moet wachten tot ik in Paramaribo ben waar ik een aantal verkochte werken kan zien in Hotel Torarica, het Waaggebouw of ergens anders.

Zonder enige twijfel of moeite komen wij samen tot de gedachte dat een goede catalogus met alle werken een zeer welkome middel is om de producten te presenteren. Omdat zij de noodzakelijke (fysieke) infrastructuur niet zelf kunnen creëren is een catalogus een prima alternatief. Een zinvol idee om verder een mening te vormen. Om dit te kunnen realiseren heb je geld nodig en een goede fotograaf en vormgever. Geld hebben de mannen niet, een professionele fotograaf en vormgever krijg je niet zomaar in het binnenland. Hoe krijgen wij dit voor elkaar. Het is op het eerste gezicht te hoog gegrepen om die wens te vervullen.Zonder antwoord te krijgen op die vraag en tegelijkertijd vasthoudend aan het idee beëindigen wij het gesprek en nemen afscheid van elkaar. Ik kreeg een foto mee.

Twee dagen later verlaten wij Pikin Slee. De Rastafaries hebben diepe indruk op mij gemaakt. Deze ervaring is diep gegrift in mijn herinneringen. Ik ben deelgenoot geworden van de gedachte dat het initiatief van de mannen een eerlijke kans verdient, erkenning, waardering en beloning voor de eerlijke arbeid. Het idee van een goede catalogus laat ik niet los.

Terug in Nederland sprak ik met Ronnie en Anneriek die het werk en de omstandigheden van de Rastafaries kennen. Zij bevestigen dat het idee van het maken van catalogus een zeer welkome en kansrijke optie is. Op zoek naar ideeën om de wens te kunnen vervullen sprak ik Yamandu, Andrew en Guillaume over het project van de Rastafaries. Zij tonen belangstelling. Na het zien van enkele dia’s is het enthousiasme toegenomen. Wij gaan ervoor!! Dit alles heeft geleid tot het volgende plan.

Terug naar boven